Tak, spółka z o.o. może mieć jednego wspólnika. Kodeks spółek handlowych mówi o tym wprost w art. 151 § 1: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być utworzona przez jedną albo więcej osób w każdym celu prawnie dopuszczalnym. Nazwa „spółka” myli, bo sugeruje wspólników, ale prawo nie stawia tu żadnego minimum osobowego. Jedyny wspólnik może być jednocześnie jedynym członkiem zarządu i prowadzić całą firmę samodzielnie.
Problem w tym, że jednoosobowa spółka z o.o. rządzi się kilkoma zasadami, których nie ma w spółce wieloosobowej. Dwie z nich potrafią kosztować najwięcej: obowiązek składek ZUS oraz forma aktu notarialnego przy umowach z własną spółką. Poniżej opisujemy jedno i drugie razem z przepisami, na których to się opiera.
Kto nie może założyć jednoosobowej spółki z o.o.?
Ograniczenie jest jedno i wynika z art. 151 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może być zawiązana wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Innymi słowy, jednoosobowa spółka nie utworzy sama kolejnej jednoosobowej spółki jako jedyny założyciel.
Zakaz dotyczy wyłącznie momentu zawiązania. Jeżeli spółka już istnieje, jednoosobowa spółka z o.o. może później odkupić w niej wszystkie udziały i stać się jej jedynym wspólnikiem. To rozróżnienie bywa pomijane, a decyduje o tym, czy dana struktura w ogóle przejdzie przez sąd rejestrowy.
Poza tym jednym wyjątkiem założycielem może być osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna z zdolnością prawną. Obywatelstwo nie ma znaczenia, choć zakładanie spółki przez cudzoziemca wiąże się z dodatkowymi formalnościami przy identyfikacji wspólnika.
Jedyny wspólnik zamiast zgromadzenia wspólników
W spółce jednoosobowej nie ma kogo zwoływać, więc art. 156 Kodeksu spółek handlowych przenosi kompetencje organu na jedną osobę. Jedyny wspólnik wykonuje wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników, a przepisy o zgromadzeniu stosuje się odpowiednio. Uchwały nadal istnieją, tylko podejmuje je jeden podpis zamiast protokołu z obrad.
Z tego wynika praktyczny obowiązek, o którym łatwo zapomnieć. Art. 173 § 1 wymaga, aby oświadczenie woli jedynego wspólnika składane spółce miało formę pisemną pod rygorem nieważności. Rygor nieważności oznacza, że oświadczenie złożone ustnie albo mailem po prostu nie wywołuje skutków prawnych. Nie jest to formalność do nadrobienia później, bo czynność nigdy nie zaistniała.
Dla porównania, w spółce wieloosobowej te same decyzje zapadają na zgromadzeniu wspólników i są dokumentowane protokołem. Jedyny wspólnik oszczędza czas, ale traci naturalną kontrolę, jaką daje obecność drugiej osoby przy podejmowaniu uchwały.
Umowa z własną spółką, czyli pułapka aktu notarialnego
To miejsce, w którym jednoosobowa spółka z o.o. najczęściej zaskakuje właścicieli. Zasada ogólna z art. 210 § 1 mówi, że w umowie między spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Przy jednej osobie taka konstrukcja nie ma sensu, więc ustawodawca wprowadził osobny reżim.
Art. 210 § 2 stanowi, że gdy jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność prawna między tym wspólnikiem a reprezentowaną przez niego spółką wymaga formy aktu notarialnego. Dodatkowo o każdorazowym dokonaniu takiej czynności notariusz zawiadamia sąd rejestrowy za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Dotyczy to umowy o pracę, umowy pożyczki, najmu czy sprzedaży składnika majątku między właścicielem a jego własną spółką.
Jest jednak wyjątek, który konkurencyjne poradniki zwykle pomijają. Zgodnie z art. 210 § 3 wymogu formy aktu notarialnego nie stosuje się do czynności prawnej dokonywanej przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym. Jeżeli dana czynność ma swój wzorzec w systemie, zamyka się ją elektronicznie.
Warto też zauważyć zakres przepisu. Art. 210 § 2 obejmuje wyłącznie sytuację, w której jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu. Jeśli w zarządzie zasiada jeszcze ktoś inny, albo funkcję zarządczą pełni osoba spoza grona wspólników, wraca zasada ogólna i akt notarialny nie jest potrzebny. Skład zarządu spółki jest tu więc realną dźwignią kosztową.
Dlaczego jedyny wspólnik płaci ZUS?
Najpoważniejsza konsekwencja nie wynika z Kodeksu spółek handlowych, tylko z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jej art. 8 ust. 6 pkt 4 za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.
Skutek jest bezpośredni. Sam fakt bycia jedynym wspólnikiem rodzi tytuł do ubezpieczeń społecznych, niezależnie od tego, czy spółka zarabia, czy właściciel pobiera z niej jakiekolwiek wynagrodzenie. Składki są należne od posiadania udziałów, nie od aktywności firmy. Spółka może nie prowadzić sprzedaży przez cały rok, a obowiązek i tak trwa.
To odwraca jeden z częstszych argumentów za tą formą. Spółka z o.o. bywa polecana jako ucieczka od składek, ale dotyczy to spółki wieloosobowej. W wariancie jednoosobowym ustawa stawia właściciela dokładnie w tej samej pozycji co osobę na działalności gospodarczej. Temat rozwijamy w osobnym tekście o tym, czy spółka z o.o. płaci ZUS.
Jak przedsiębiorcy wychodzą z obowiązku składkowego?
Przepis mówi o wspólniku jednoosobowej spółki. Kiedy wspólników jest dwóch, ten konkretny tytuł do ubezpieczeń znika, bo spółka przestaje być jednoosobowa. Stąd popularna praktyka dobierania drugiego wspólnika.
Rzecz w tym, że udział musi być realny. Organy rentowe badają, czy drugi wspólnik nie został wprowadzony wyłącznie pozornie, z udziałem tak śladowym, że nie daje żadnego wpływu na spółkę. Przy udziale symbolicznym ZUS potrafi uznać taką spółkę za jednoosobową w sensie gospodarczym i naliczyć składki wstecz. Decyzje w tych sprawach zapadają indywidualnie, więc przed dobraniem wspólnika warto skonsultować proporcje udziałów z księgowym lub prawnikiem.
Drugą drogą jest zbudowanie spółki wieloosobowej od początku, zamiast przekształcania jej później. Przy zakupie gotowej spółki struktura wspólników jest ustalana przed rozpoczęciem działalności, co pozwala uniknąć korygowania czegoś, co już zostało zgłoszone do rejestru.
Czym jednoosobowa spółka z o.o. różni się od działalności gospodarczej?
| Zagadnienie | Jednoosobowa spółka z o.o. | Jednoosobowa działalność gospodarcza |
|---|---|---|
| Odpowiedzialność za zobowiązania | Wspólnik nie odpowiada za zobowiązania spółki (art. 151 § 4 KSH) | Przedsiębiorca odpowiada całym majątkiem osobistym |
| Osobowość prawna | Odrębny podmiot prawa, wpis do KRS | Brak odrębności, wpis do CEIDG |
| Tytuł do ZUS | Powstaje z mocy art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych | Powstaje z tytułu prowadzenia działalności |
| Księgowość | Pełne księgi rachunkowe od pierwszego dnia | Możliwa księga przychodów i rozchodów lub ryczałt |
| Umowa z własną firmą | Akt notarialny, gdy wspólnik jest jedynym członkiem zarządu (art. 210 § 2 KSH) | Pojęcie umowy z samym sobą nie występuje |
| Opodatkowanie zysku | CIT w spółce, następnie podatek przy wypłacie do wspólnika | Jeden podatek dochodowy po stronie przedsiębiorcy |
Tabela pokazuje, że wybór nie sprowadza się do ochrony majątku. Jednoosobowa spółka daje odrębność prawną, ale dokłada pełną księgowość i podatek na dwóch poziomach. Szersze zestawienie obu form opisaliśmy w tekście spółka z o.o. czy jednoosobowa działalność gospodarcza.
Jak założyć jednoosobową spółkę z o.o.?
Dostępne są dwie ścieżki i różnią się nie tylko czasem, ale też tym, co wolno zapisać w umowie.
- Tryb elektroniczny S24 – umowa powstaje na wzorcu udostępnionym w systemie teleinformatycznym, podpisuje się ją profilem zaufanym albo podpisem kwalifikowanym, rejestracja jest szybka, ale treść umowy ogranicza się do wariantów przewidzianych we wzorcu
- Tryb tradycyjny u notariusza – umowa w formie aktu notarialnego, pełna swoboda zapisów, możliwe wniesienie wkładu niepieniężnego, procedura trwa dłużej
Wkład niepieniężny to istotne rozróżnienie. Wzorzec z systemu nie obsługuje aportu, więc jeśli do spółki ma trafić sprzęt, samochód albo prawa majątkowe, pozostaje droga notarialna. Zasady opisaliśmy przy okazji wnoszenia aportów, a wysokość i pokrycie wkładu przy kapitale zakładowym.
Niezależnie od trybu wniosek do rejestru wymaga wskazania siedziby i adresu spółki. To bywa wąskim gardłem, bo adres musi być rzeczywisty i możliwy do udokumentowania tytułem prawnym. Przedsiębiorcy, którzy nie potrzebują fizycznego lokalu, korzystają w tym miejscu z wirtualnego biura we Wrocławiu. Czym innym jest natomiast siedziba, a czym innym adres spółki i te dwa pojęcia trzeba w umowie rozdzielić.
Sam przebieg rejestracji krok po kroku opisaliśmy w tekście o rejestracji spółki z o.o. przez internet. Jeżeli formalności mają zostać pominięte w całości, alternatywą jest rejestracja spółki przez nasze biuro.
Co sprawdzić przed założeniem spółki jednoosobowej?
- Czy zakładającym nie jest wyłącznie inna jednoosobowa spółka z o.o. – art. 151 § 2 KSH taki układ wyklucza
- Czy właściciel wejdzie także do zarządu – od tego zależy, czy umowy ze spółką będą wymagały aktu notarialnego
- Czy tytuł do ZUS został policzony w kosztach – wynika z posiadania udziałów, nie z przychodu spółki
- Czy potrzebny jest aport – jeśli tak, tryb S24 odpada
- Czy spółka ma tytuł prawny do adresu, który trafi do umowy spółki i do rejestru
- Czy zaplanowano obsługę pełnych ksiąg rachunkowych od pierwszego dnia działalności
Najczęstsze pytania o jednoosobową spółkę z o.o.
Czy jedyny wspólnik może być jedynym członkiem zarządu?
Tak, przepisy tego nie zabraniają i jest to najczęstszy układ. Konsekwencją jest art. 210 § 2 Kodeksu spółek handlowych, który dla czynności prawnych między takim wspólnikiem a spółką wymaga formy aktu notarialnego, z wyjątkiem czynności dokonywanych na wzorcu z systemu teleinformatycznego.
Czy jednoosobowa spółka z o.o. zwalnia z ZUS?
Nie. Art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych traktuje wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, co samo w sobie tworzy tytuł do ubezpieczeń. Zwolnienia nie daje ani brak przychodów, ani brak wynagrodzenia dla wspólnika.
Czy spółka wieloosobowa może stać się jednoosobowa?
Tak. Wystarczy, że jeden wspólnik odkupi pozostałe udziały. Od tego momentu spółka działa w reżimie jednoosobowym, więc pojawia się tytuł do ZUS i wymóg formy pisemnej dla oświadczeń jedynego wspólnika składanych spółce. Sam przebieg transakcji opisaliśmy przy sprzedaży udziałów.
Czy jednoosobowa spółka z o.o. może założyć kolejną spółkę?
Nie jako jedyny założyciel nowej spółki, bo zakazuje tego art. 151 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Może natomiast przystąpić do zawiązania spółki razem z innym podmiotem, a także później nabyć wszystkie udziały w spółce już istniejącej.
Czy wspólnik odpowiada za długi swojej spółki?
Zgodnie z art. 151 § 4 Kodeksu spółek handlowych wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Odrębnie uregulowana jest natomiast odpowiedzialność członków zarządu, a w spółce jednoosobowej zwykle jest to ta sama osoba. Zagadnienie rozwijamy przy odpowiedzialności majątkowej w spółce z o.o.
Stan prawny opracowano na podstawie tekstów jednolitych ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej.